Κυριακή, 28 Οκτωβρίου 2012

Το ποτάμι, για ήλιο, ρόδο και πιάνο...






Το Ποτάμι από τη συλλογή διηγημάτων του Αντώνη Σαμαράκη Ζητείται Ελπίς (1954)


Η διαταγή ήτανε ξεκάθαρη: Απαγορεύεται το μπάνιο στο ποτάμι, ακόμα και να πλησιάζει κανένας σε απόσταση λιγότερο από διακόσια μέτρα. Δε χώραγε λοιπόν καμιά παρανόηση. Όποιος την παρέβαινε τη διαταγή, θα πέρναγε στρατοδικείο.

Τους τη διάβασε τις προάλλες ο ίδιος ο ταγματάρχης. Διέταξε γενική συγκέντρωση, όλο το τάγμα, και τους διάβασε. Διαταγή της Μεραρχίας! Δεν ήτανε παίξε γέλασε.

Είχανε κάπου τρεις βδομάδες που είχαν αράξει δώθε από το ποτάμι.

Κείθε από το ποτάμι ήταν ο εχθρός, οι Άλλοι όπως τους λέγανε πολλοί.

Τρεις βδομάδες απραξία. Σίγουρα δε θα βάσταγε πολύ τούτη η κατάσταση, για την ώρα όμως επικρατούσε ησυχία.

Και στις δυο όχθες του ποταμού, σε μεγάλο βάθος, ήτανε δάσος. Πυκνό δάσος. Μες στο δάσος είχανε στρατοπεδεύσει και οι μεν και οι δε.

Οι πληροφορίες τους ήτανε πως οι Άλλοι είχανε δυο τάγματα εκεί. Ωστόσο, δεν επιχειρούσαν επίθεση, ποιος ξέρει τι λογαριάζανε να κάνουν. Στο μεταξύ, τα φυλάκια, και από τις δυο μεριές, ήταν εδώ κι εκεί κρυμμένα στο δάσος, έτοιμα για παν ενδεχόμενο.

Τρεις βδομάδες! Πώς είχανε περάσει τρεις βδομάδες! Δε θυμόντουσαν σ' αυτόν τον πόλεμο, που είχε αρχίσει εδώ και δυόμισι χρόνια περίπου, άλλο τέτοιο διάλειμμα σαν και τούτο.

Όταν φτάσανε στο ποτάμι, έκανε ακόμα κρύο. Εδώ και μερικές μέρες, ο καιρός είχε στρώσει. Άνοιξη πια!

Ο πρώτος που γλίστρησε κατά το ποτάμι ήτανε λοχίας. Γλίστρησε ένα πρωινό και βούτηξε. Λίγο αργότερα, σύρθηκε ως τους δικούς του, με δυο σφαίρες στο πλευρό. Δεν έζησε πολλές ώρες.

Την άλλη μέρα, δυο φαντάροι τραβήξανε για κει. Δεν τους ξαναείδε πια κανένας. Ακούσανε μονάχα πολυβολισμούς, και ύστερα σιωπή.

Τότε βγήκε η διαταγή της Μεραρχίας.

Ήτανε ωστόσο μεγάλος πειρασμός το ποτάμι. Τ' ακούγανε που κυλούσε τα νερά του και το λαχταρούσανε. Αυτά τα δυόμισι χρόνια, τους είχε φάει η βρώμα. Είχανε ξεσυνηθίσει ένα σωρό χαρές. Και να, τώρα, που είχε βρεθεί στο δρόμο τους αυτό το ποτάμι. Αλλά η διαταγή της Μεραρχίας...

- Στο διάολο η διαταγή της Μεραρχίας! είπε μέσ' από τα δόντια του κείνη τη νύχτα.

Γύριζε και ξαναγύριζε και ησυχία δεν είχε. Το ποτάμι ακουγότανε πέρα και δεν τον άφηνε να ησυχάσει.

Θα πήγαινε την άλλη μέρα, θα πήγαινε οπωσδήποτε. Στο διάολο η διαταγή της Μεραρχίας!

Οι άλλοι φαντάροι κοιμόντουσαν. Τέλος τον πήρε κι αυτόν ο ύπνος. Είδε ένα όνειρο, έναν εφιάλτη. Στην αρχή, το είδε όπως ήτανε: ποτάμι. Ήτανε μπροστά του αυτό το ποτάμι και τον περίμενε. Κι αυτός, γυμνός στην όχθη, δεν έπεφτε μέσα. Σα να τον βάσταγε ένα αόρατο χέρι (...)

Ξύπνησε βαλαντωμένος δεν είχε ακόμα φέξει...

Φτάνοντας στην όχθη, στάθηκε και το κοίταζε. Το ποτάμι! Ώστε υπήρχε λοιπόν αυτό το ποτάμι; Ώρες ώρες, συλλογιζότανε μήπως δεν υπήρχε στ' αλήθεια. Μήπως ήτανε μια φαντασία τους, μια ομαδική ψευδαίσθηση.

Είχε βρει μια ευκαιρία και τράβηξε κατά το ποτάμι. Το πρωινό ήτανε θαύμα! Αν ήτανε τυχερός και δεν τον παίρνανε μυρουδιά... Να πρόφταινε μονάχα να βουτήξει στο ποτάμι, να μπει στα νερά του, τα παρακάτω δεν τον νοιάζανε.

Σ' ένα δέντρο, στην όχθη, άφησε τα ρούχα του, και όρθιο πάνω στον κορμό, το τουφέκι του. Έριξε δυο τελευταίες ματιές, μια πίσω του, μην ήτανε κανένας από τους δικούς του, και μια στην αντίπερα όχθη, μην ήτανε κανένας από τους Άλλους. Και μπήκε στο νερό.

Από τη στιγμή που το σώμα του, ολόγυμνο, μπήκε στο νερό, τούτο το σώμα που δυόμισι χρόνια βασανιζότανε, που δυο τραύματα το είχανε ως τώρα σημαδέψει, από τη στιγμή αυτή ένιωσε άλλος άνθρωπος. Σα να πέρασε ένα χέρι μ' ένα σφουγγάρι μέσα του και να τα 'σβησε αυτά τα δυόμισι χρόνια.

Κολυμπούσε πότε μπρούμυτα, πότε ανάσκελα. Αφηνότανε να τον πηγαίνει το ρεύμα. Έκανε και μακροβούτια...

Ήταν ένα παιδί τώρα αυτός ο φαντάρος, που δεν ήταν παρά εικοσιτριώ χρονώ κι όμως τα δυόμισι τελευταία χρόνια είχαν αφήσει βαθιά ίχνη μέσα του.

Δεξιά κι αριστερά, και στις δυο όχθες, φτερουγίζανε πουλιά, τον χαιρετούσανε περνώντας πότε πότε από πάνω του.

Μπροστά του, πήγαινε τώρα ένα κλαδί που το έσερνε το ρεύμα. Βάλθηκε να το φτάσει μ' ένα μονάχα μακροβούτι. Και το κατάφερε. Βγήκε από το νερό ακριβώς δίπλα στο κλαδί. Ένιωσε μια χαρά! Αλλά την ίδια στιγμή είδε ένα κεφάλι μπροστά του, κάπου τριάντα μέτρα μακριά.

Σταμάτησε και προσπάθησε να δει καλύτερα.

Και κείνος που κολυμπούσε εκεί τον είχε δει, είχε σταματήσει κι αυτός. Κοιτάζονταν.

Ξανάγινε αμέσως αυτός που ήτανε και πρωτύτερα: ένας φαντάρος που είχε κιόλας δυόμισι χρόνια πόλεμο, που είχε έναν πολεμικό σταυρό, που είχε αφήσει το τουφέκι του στο δέντρο.

Δεν μπορούσε να καταλάβει αν αυτός αντίκρυ του ήτανε από τους δικούς του ή από τους Άλλους. Πώς να το καταλάβει; Ένα κεφάλι έβλεπε μονάχα. Μπορούσε να 'ναι ένας από τους δικούς του. Μπορούσε να 'ναι ένας από τους Άλλους.

Για μερικά λεπτά, και οι δυο τους στέκονταν ακίνητοι στα νερά. Τη σιωπή διέκοψε ένα φτάρνισμα. Ήταν αυτός που φταρνίστηκε, και κατά τη συνήθειά του βλαστήμησε δυνατά. Τότε εκείνος αντίκρυ του άρχισε να κολυμπάει γρήγορα προς την αντίπερα όχθη. Κι αυτός όμως δεν έχασε καιρό. Κολύμπησε προς την όχθη του μ' όλη του τη δύναμη. Βγήκε πρώτος. Έτρεξε στο δέντρο που είχε αφήσει το τουφέκι του, το άρπαξε. Ο Άλλος, ό,τι έβγαινε από το νερό. Έτρεχε τώρα κι εκείνος να πάρει το τουφέκι του.

Σήκωσε το τουφέκι του αυτός, σημάδεψε. Του ήτανε πάρα πολύ εύκολο να του φυτέψει μια σφαίρα στο κεφάλι. Ο Άλλος ήτανε σπουδαίος στόχος έτσι καθώς έτρεχε ολόγυμνος, κάπου είκοσι μέτρα μονάχα μακριά.

Όχι, δεν τράβηξε τη σκανδάλη. Ο Άλλος ήταν εκεί, γυμνός όπως είχε έρθει στον κόσμο. Κι αυτός ήταν εδώ, γυμνός όπως είχε έρθει στον κόσμο.

Δεν μπορούσε να τραβήξει. Ήτανε και οι δυο γυμνοί. Δυο άνθρωποι γυμνοί. Γυμνοί από ρούχα. Γυμνοί από ονόματα. Γυμνοί από εθνικότητα. Γυμνοί από τον χακί εαυτό τους.

Δεν μπορούσε να τραβήξει. Το ποτάμι δεν τους χώριζε τώρα, αντίθετα τους ένωνε.

Δεν μπορούσε να τραβήξει. Ο Άλλος είχε γίνει ένας άλλος άνθρωπος τώρα, χωρίς άλφα κεφαλαίο, τίποτα λιγότερο, τίποτα περισσότερο.

Χαμήλωσε το τουφέκι του. Χαμήλωσε το κεφάλι του. Και δεν είδε τίποτα ως το τέλος, πρόφτασε να δει μονάχα κάτι πουλιά που φτερoυγίσανε τρομαγμένα σαν έπεσε από την αντικρινή όχθη η τουφεκιά, κι αυτός, γονάτισε πρώτα, ύστερα έπεσε με το πρόσωπο στο χώμα.





Τι κι αν του πολέμου το χορό χορεύω
γονατιστός ειρήνη εσέ γυρεύω.


Κ. Παλαμάς



Ειρήνη, λοιπόν,
είναι ό,τι συνέλαβα μες απ'την έκφραση
και μες απ'την κίνηση της ζωής. Και Ειρήνη
είναι κάτι βαθύτερο απ'αυτό που εννοούμε
όταν δεν γίνεται κάποτε πόλεμος.
Ειρήνη είναι όταν τ'ανθρώπου η ψυχή
γίνεται έξω στο σύμπαν ήλιος. Κι ο ήλιος
ψυχή μες στον άνθρωπο.


-απόσπασμα από το έργο Δυο άνθρωποι μιλούν για την ειρήνη του κόσμου-

Νικηφόρος Βρεττάκος












Για να βροντοφωνάξεις ΟΧΙ και ν'ακουστεί στα πέρατα
πρέπει να κάνεις πόλεμο εντός σου
να συνθλίψεις τις σκιές
να αθωώσεις το αίμα
να λάμψουν ήλιο και πορφύρα
τα νερά της ψυχής σου φουσκώνοντας
μέχρι να ανθίσει, να λουλουδίσει, να μελωδίσει
και θριαμβευτής να δαφνοστεφανωθεί το ΝΑΙ σου.




5 σχόλια:

  1. συγκινήθηκα.. αφωνος διάβασα το τέλος
    καλό βράδυ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αυγερινέ... (μου επιτρέπεις;)
      Σε ευχαριστώ απο την καρδιά!
      χάρηκα πολύ που το διάβασες..

      Διαγραφή
  2. Άνθρωπος! Αυτό το θαυμαστό δημιούργημα! Όλα τα δεινά του, προέκυψαν από τρεις καταραμένες λέξεις: Πειθαρχία, υπακοή και υποταγή...

    "πήρε ο αγέρας τα μυαλά απ' το κεφάλι μας
    κι ο ύπνος τον αντάρτη από τα όνειρά μας"

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ναι πειρατούλη μου, ξέρω πως το βλέπεις..
      δεν είμαι πολύ σίγουρη για την "πειθαρχία" εγώ..
      είναι που αυτή δεν έχει πρόθεση μπροστά μήπως,
      και μου δείχνεται πιο αθώα; :ο)
      νομίζω πως οι άνθρωποι οφείλουμε να δίνουμε λόγο
      όμως μονάχα στην ψυχή μας και στη διαδρομή μας
      έτσι να ορίζεις την πειθαρχία..
      ως κάτι που στρέφεται προς τα μέσα..
      και χαράσει τη χρυσή τομή μεταξύ ελευθερίας και ασυδοσίας

      τα πήρε ναι :(
      άντε και τα μυαλά λες να τα αερίσει...
      μα ο αντάρτης αυτός, πώς λείπει!!!

      λοιπόν ένα άλλο πράγμα που μου φαίνεται καταραμένο τώρα
      και μάλλον δεν είναι.. γιατί είναι βασικό συστατικό στον κόσμο μας
      όχι μόνο τον επίκτητο μα εγγενώς στη φύση,
      είναι η ειρωνία!

      γράφει ο Μπρεχτ:

      Στρατηγέ, το τανκ σου είναι δυνατό μηχάνημα
      θερίζει δάση ολόκληρα, κι εκατοντάδες άντρες αφανίζει.
      Μόνο που έχει ένα ελάττωμα:
      Χρειάζεται οδηγό.

      Στρατηγέ, το βομβαρδιστικό σου είναι πολυδύναμο.
      Πετάει πιο γρήγορα απ΄ τον άνεμο, κι απ΄ τον ελέφαντα
      σηκώνει βάρος πιο πολύ.
      Μόνο που έχει ένα ελάττωμα:
      Χρειάζεται πιλότο.

      Στρατηγέ, ο άνθρωπος είναι χρήσιμος πολύ.
      Ξέρει να πετάει, ξέρει και να σκοτώνει.
      Μόνο που έχει ένα ελάττωμα:
      ΞΕΡΕΙ ΝΑ ΣΚΕΦΤΕΤΑΙ

      ...
      και η αλήθεια είναι πως με αυτή την δυνατότητα γεννιέται
      μόνο που στην πορεία του απαγάγουν τον αντάρτη
      που θα την έθετε σε εφαρμογή...
      και μένει ακυβέρνητη η ψυχή
      και το μυαλό σαπίζει


      Τα φιλιά μου!



      Διαγραφή
    2. Έχεις δίκιο. Για την πειθαρχία που μας επιβάλλεται έλεγα και που σκοπό έχει να μας μετατρέψει σε πειθήνια όργανα ενός συστήματος που το σχεδίασαν και το υπηρετούν άνθρωποι με πολύ κακές προθέσεις. Την αυτοπειθαρχία την σέβομαι και την θεωρώ ως ένα σημείο απαραίτητη για την εξέλιξή μας.

      Αυτό σου το σχόλιο θα μπορούσε από μόνο του να αποτελέσει μια ανάρτηση. Είναι εξαιρετικό. Σου αξίζουν πολλά-πολλά φιλιά...

      Διαγραφή